جراحی آندوسکوپی پروستات (TURP) متداولترین روش و استاندارد طلایی جراحی برای مبتلایان به بزرگی خوشخیم پروستات است که به درمان دارویی پاسخی نشان ندادند. طبق آمار درصد موفقیت این روش برای از بین بردن علائم بزرگی خوشخیم پروستات بین ۸۵ تا ۹۰ درصد است. در صورت عدم درمان بزرگی خوشخیم پروستات، علائم ناشی از آن تشدید شده، میتواند منجر به انسداد کامل مجاری ادراری و بروز سنگ مثانه و اختلال در عملکرد کلیه شود. جراحی آندوسکوپی پروستات مؤثرترین روش برای برطرف کردن علائم ناشی از بزرگی خوشخیم پروستات است.
جراحی آندوسکوپی پروستات (TURP) چیست؟
جراحی آندوسکوپی پروستات یا TURP (TransUretral Resection of the prostate) یک عمل جراحی نیمهتهاجمی است که برای درمان بزرگی خوشخیم پروستات انجام میشود. بزرگی خوشخیم پروستات زمانی اتفاق میافتد که سلولهای غده پروستات شروع به تکثیر میکنند که در نتیجه آن پروستات بزرگ شده، در پیشابراه انسداد ایجاد میکند و باعث محدود و کند شدن جریان ادرار میشود. انسداد مجاری ادراری ممکن است عوارضی چون ایجاد سنگ در کلیه و مثانه و همچنین نارسایی کلیه را به همراه داشته باشد.
در این روش با تراشیدن و خارج کردن قسمتهایی از پروستات که در مسیر جریان ادرار ایجاد محدودیت و انسداد کرده، پیشابراه را باز میکنند. این جراحی شامل وارد کردن ابزارهای مخصوص جراحی از طریق مجاری ادراری، مشاهده قسمتهای بزرگ شده پروستات با آندوسکوپ، تراشیدن قسمتهای ایجاد انسداد کننده با ابزار مخصوص و در نهایت خارج کردن قسمتهای تراشیده پروستات از بدن میشود. این روش علاوه بر اینکه مؤثرترین روش برای از بین بردن علائم ناشی از بزرگی خوشخیم پروستات در نظر گرفته میشود، به دلیل دوره بستری و نقاهت کوتاهتر و درد کمتر نسبت به جراحی باز پروستات ارجحیت دارد.
آیا جراحی آندوسکوپی پروستات برای من مناسب است؟
همهی افرادی که دچار بزرگی خوشخیم پروستات شدهاند نیاز به جراحی ندارند. قبل از توصیه به انجام جراحی، اورولوژیست علائم، سابقه پزشکی و سلامت کلی فرد را به طور کامل ارزیابی میکند تا تشخیص دهد که چه روش درمانی برای او مناسب است. اورولوژیست ممکن است قبل از در نظر گرفتن گزینه جراحی، درمانهای دیگری مانند داروها یا تغییر شیوه زندگی را نیز توصیه کند. اما اگر عارضه با درمان دارویی بهبود نیافت و فرد با علائم شدیدتری مواجه شد، جراحی ضروری است تا از بروز عوارضی چون عفونت ادراری، سنگ مثانه و نارسایی کلیوی جلوگیری شود.
یکی از شاخصهای اصلی برای تشخیص کاندیدای مناسب جراحی TURP، وزن پروستات است. به طور کلی اگر پروستات حداکثر بین ۷۵ تا ۸۰ گرم وزن داشته باشد، برای این نوع جراحی مناسب است (منبع). اگر پروستات بزرگتر باشد و وزن بیشتری داشته باشد، برای برداشتن آن به انجام جراحی باز پروستات نیاز است.
وزن و اندازه پروستات تنها عامل تعیینکننده برای جراحی نیست. فرد برای اینکه کاندیدای جراحی باشد باید علائمی ناشی از احتمال آسیب جبرانناپذیر به کلیه و مثانه به دلیل عوارض ناشی از بزرگی خوشخیم پروستات داشته باشد. افرادی که علاوه بر شرایط مربوط به وزن پروستات، علائم و مشخصات زیر را دارند کاندیدای مناسبی برای این جراحی محسوب میشوند:
- ادرار مکرر شبانه
- کند بودن جریان ادرار
- عفونت مکرر مجاری ادراری
- احساس خالی نشدن مثانه
- تشکیل سنگ در مثانه
- خونریزی از پروستات
- عدم بهبود عارضه با دارو و روشهای غیرجراحی دیگر
اگر به تشخیص اورولوژیست جراحی بهترین گزینه برای درمان باشد، با فرد در مورد خطرات و مزایای این روش صحبت میکند و به او کمک میکند تا در مورد گزینههای درمانی خود تصمیمی آگاهانه بگیرد.
نتایج و میزان موفقیت جراحی آندوسکوپی پروستات
روش جراحی آندوسکوپی پروستات (TURP) مؤثرترین روش برای از بین بردن علائم ناشی از بزرگی خوشخیم پروستات است. بیش از چند دهه است که این روش استاندارد طلایی درمان جراحی بزرگی خوشخیم پروستات در نظر گرفته میشود (منبع). این جراحی علائم انسداد مجاری ادراری و سرعت جریان ادرار را بهبود میبخشد. درصد موفقیت این جراحی برای بیماران بین ۸۵ تا ۹۰ درصد گزارش شده است (منبع). میانگین سنی افرادی که این جراحی را در سطح دنیا انجام میدهند ۶۹ سال است و افرادی که با این روش به طور موفق درمان شدهاند به طور دائم از عوارض ناشی از بزرگی خوشخیم پروستات رهایی یافتهاند.
تفاوت جراحی آندوسکوپی و بسته پروستات با سایر روشهای جراحی
در میان روشهای جراحی بزرگی خوشخیم پروستات، روش TURP استاندارد طلایی جراحی قلمداد میشود و درصد موفقیت بالایی نیز دارد. این روش برای افرادی با پروستات حداکثر تا ۸۰ گرم کاربرد دارد. در این روش که جراحی بسته و نیمهتهاجمی محسوب میشود، علاوه بر حالت متداول که استفاده از کاترلوپ (Cutter Loop) برای تراشیدن است، از لیزر هم میتوان برای برش قسمتهای بزرگ شده پروستات استفاده کرد. جراحی بسته عوارض جانبی کم و دوره نقاهت کوتاهی دارد.
از طرف دیگر روش جراحی باز نیز برای افراد که پروستات آنها بیشتر از ۸۰ گرم است و چارهای جز برداشتن کامل آن وجود ندارد توصیه میشود. همچنین اگر فرد علاوه بر بزرگی پروستات، دچار سنگ مثانه هم شده باشد، جراحی باز برای برداشتن پروستات و خارج کردن سنگ مثانه در یک جراحی به طور همزمان انجام میشود. در روش جراحی باز با ایجاد برشی در شکم فرد، دسترسی به پروستات برای برداشتن کامل آن ایجاد میشود.
در ادامه ویژگیهای روشهای مختلف جراحی پروستات با هم مقایسه شده است:
| جراحی | مناسب برای | تأثیرگذاری | بیهوشی | بستری | دوره نقاهت | عوارض |
|---|---|---|---|---|---|---|
| آندوسکوپی | همه به غیر از افرادی که داروی رقیق کننده خود استفاده میکنند | ۸۵-۹۰ درصد | ندارد | ۱ تا ۲ روز | ۳ تا ۶ هفته | – عفونت -خونریزی موقت – ارگاسم خشک |
| باز | بزرگ شدن بیش از حد پروستات و عدم کارایی روشهای دیگر | ۹۰ درصد | دارد | ۲ تا ۴ روز | ۶ تا ۸ هفته | – عفونت – درد – خونریزی – نقاهت طولانی |
آمادگیهای پیش از جراحی
قبل از شروع فرآیند جراحی، معمولاً پزشک با فرد در مورد روش درمانی، عوارض و نتایج مورد انتظار از جراحی صحبت خواهد کرد و فرد باید در مورد سوابق پزشکی خود به پزشک معالج اطلاعات کامل بدهد. مواردی نیز وجود دارد که فرد باید آنها را رعایت کند و آمادگیهای لازم را برای جراحی در خود ایجاد کند. این موارد عبارتاند از:
- از چند روز قبل از جراحی نباید داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین و مسکنهایی مانند آسپرین و ایبوپروفن مصرف کنید.
- شب قبل از جراحی شام سبک میل کنید و ۸ ساعت قبل از جراحی چیزی نخورید و نیاشامید.
- در صورت حساسیت داشتن به هر نوع دارو یا ماده خاصی، پزشک را مطلع کنید.
- حتماً شب قبل از جراحی استحمام کنید و نواحی شرمگاهی را شیو و اصلاح کنید تا از بروز عفونت جلوگیری شود.
- اگر دارویی مصرف میکنید حتماً به پزشک معالج اطلاع دهید.
- اگر سابقه اختلالات خونریزی و انعقاد خون دارید باید به پزشک اطلاع دهید.
- از چند روز قبل از عمل از استعمال سیگار خودداری کنید.
جراحی آندوسکوپی پروستات چگونه انجام میشود؟
پروسه جراحی آندوسکوپی پروستات (TURP) معمولاً ۹۰ دقیقه به طول میانجامد که در این مدت جراح با تراشیدن و برداشتن بخشهایی از پروستات، علائم ناشی از بزرگی خوشخیم پروستات را برطرف میکند. فرآیند جراحی به شرح زیر است:
- ابتدا جراح با بیحسی نخاعی، پایین تنه بیمار را بیحس میکند تا فرد در طول جراحی دردی احساس نکند.
- سپس جراح یک وسیله باریک و طویل به اسم رزکتوسکوپ (Resectoscope) را از طریق مجاری ادراری وارد بدن فرد میکند. این وسیله کمک میکند ابزارهای دیگری که در طول جراحی به آن نیاز است به پروستات دسترسی پیدا کنند.
- در مرحله بعدی دوربین از طریق رزکتوسکوپ وارد بدن میشود و به جراح این امکان را میدهد که پروستات را ببیند و قسمتهایی از پروستات را که باید تراشیده شود، شناسایی کند.
- در مرحله بعدی جراح ابزار دیگری به نام قلم کوتر لوپ (Cutter Loop) را از طریق رزکتوسکوپ وارد میکند تا به وسیله آن قسمتهایی از پروستات را که بزرگ شده و ایجاد انسداد و گرفتگی در مجاری ادراری کردهاند را بتراشد.
- بعد از تراشیدن اطراف پروستات، جراح نسبت به شستوشو و تخلیه این بخشهای تراشیده شده از مجاری ادراری اقدام میکند تا هر گونه انسداد در مجاری برطرف شود.
- در نهایت یک سوند برای تخلیه ادرار از مثانه تعبیه میشود تا راه خروج ادرار فرد بعد از جراحی برقرار باشد.
دوره نقاهت و مراقبتهای پس از جراحی
بعد از جراحی تا دو روز برای خروج ادرار از مثانه سوند برای فرد قرار داده میشود. ممکن است تا چند روز در ادرار خون مشاهده شود که طبیعی است و خودبهخود برطرف خواهد شد. باید توجه داشت در جراحی به روش TURP هیچ برشی روی پوست انجام نمیشود، ولی پروستات برش داده میشود و برای ترمیم نیاز به زمان دارد. بعد از برداشته شدن سوند تا چند روز ممکن است به تکرر ادرار دچار باشید و متوجه افزایش فشار و سرعت خروج ادرار به دلیل برداشته شدن انسداد مجاری ادراری شوید. در صورت احساس درد، میتوان با مسکنهای تأیید شده توسط پزشک درد را کنترل کرد.
در هفته اول طبیعی است که احساس بیحالی داشته باشید. بهبودی کامل معمولا ًبین ۳ تا ۶ هفته زمان میبرد. هرچه سن فرد بیشتر باشد، دوره نقاهت طولانیتری خواهد داشت. مراقبتها و توصیههای دیگر که لازم است به آن توجه شود به شرح زیر است:
فعالیتهای روزمره
- عدم انجام فعالیت بدنی شدید حداقل تا یک ماه
- انجام پیادهروی سبک به طور روزانه و منظم در صورت امکان تا زمان بهبودی کامل
- انجام تمرینهای تقویت عضلات لگن تا زمان بهبودی کامل
- بلند نکردن اجسام سنگین تا یک ماه
- عدم رانندگی تا سه هفته بعد از جراحی
- خودداری از رابطه جنسی تا حداقل یک ماه
- عدم استفاده از پله برای رفت و آمد تا سه هفته
- عدم استفاده از استخر، سونا و حتی حمام داغ تا زمان بهبودی کامل
تغذیه
- نوشیدن مقادیر زیاد آب و مایعات
- در صورت امکان گنجاندن گوجه، حبوبات، سیر و غذاهای دریایی در رژیم غذایی
- عدم مصرف الکل
- اجتناب از نوشیدنیهای کافئیندار و غذاهای تند
عوارض جراحی آندوسکوپی پروستات
جراحی آندوسکوپی پروستات هم به مانند هر عمل جراحی دیگر ممکن است عوارضی در پی داشته باشد. هرچند برخی از این عوارض شیوع کمی دارند و نادر هستند. لازم به ذکر است مراجعه به یک پزشک ماهر و باتجربه میتواند از بروز بسیاری از این عوارض جلوگیری کند. عوارض احتمالی این جراحی به شرح زیر است:
- عفونت: عفونت یکی از عوارض نسبتاً شایع جراحیهای پروستات است. هرچقدر روزهای بیشتری از سوند برای تخلیه ادرار استفاده شود، احتمال بروز عفونت بیشتر میشود. برای برطرف کردن عفونت معمولاً به مداخله دارویی نیاز است.
- آسیب به مثانه: یکی از عوارض جراحی، آسیب به جداره مثانه است که به ندرت رخ میدهد. انتخاب یک جراح ماهر میتواند از بروز چنین عارضهای جلوگیری کند.
- ارگاسم بدون خروج مایع منی (ارگاسم خشک): این اختلال به این دلیل رخ میدهد که مایع منی در حین انزال، به جای خارج شدن از آلت تناسلی، در داخل مثانه تخلیه میشود. باید توجه داشت ارگاسم خشک به معنای عقیم شدن فرد نیست. این عارضه ضرری نداشته، تأثیری بر لذت جنسی ندارد و در بین مردانی که جراحی TURP انجام دادهاند شیوع ۶۵ تا ۷۵ درصدی دارد (منبع).
- مشکل در ادرار کردن: تا چند روز بعد از جراحی ممکن است که در ادرار کردن مشکل داشته باشید که با استفاده از سوند میتوان از این مشکل پیشگیری کرد.
- ادرار کردن دردناک: بعد از برداشتن سوند، یکی از عوارض احتمالی دردناک بودن ادرار است که البته موقتی بوده بعد از مدتی برطرف خواهد شد.
- بیاختیاری ادرار: ممکن است فرد تا مدتی بعد از جراحی به بیاختیاری ادرار دچار شود. این عارضه معمولاً بعد از مدتی بهبود مییابد، اما در صورت ادامهدار شدن، نیاز به درمان و مداخله دارویی یا حتی جراحی دارد.
- از دست دادن خون: یکی از عوارض جراحی خونریزی شدید است که باعث از دست رفتن خون فرد میشود.
- باریک شدن مجرای ادراری: یکی از عوارض جراحی باریک شدن مجاری ادراری است که در صورت ایجاد اختلال در فرآیند ادرار کردن، ممکن است نیاز به جراحی مجدد برای رفع این اختلال وجود داشته باشد.
- اختلال نعوظ: یکی از عوارض احتمالی اختلال نعوظ است که در ۱۰ درصد موارد افراد بعد از جراحی TURP با آن مواجه میشوند (منبع). بسیاری از موارد موقتی است و بعد از مدتی خودبهخود برطرف میشود. در برخی موارد نیز نیاز به مداخله دارویی برای رفع این مشکل وجود دارد.
- ادرار خونی: تا چند روز بعد از جراحی مشاهده خون در ادرار طبیعی است و خودبهخود بهبود مییابد. اگر وجود خون در ادرار بیشتر از ۱ هفته ادامه پیدا کند، باید با پزشک معالج درمیان گذاشته شود.
هزینه جراحی آندوسکوپی پروستات
هزینه جراحی به عوامل مختلفی از جمله تجهیزات مصرفی در هنگام جراحی، تعداد روزهای بستری در بیمارستان، دولتی یا خصوصی بودن بیمارستان، آزمایشات مورد نیاز به تشخیص جراح، داروهای لازم قبل و بعد از جراحی، خدمات پاراکلینیکی مثل تصویربرداری با توجه به تشخیص جراح و مشاوره یا ویزیت پزشک برای هر فرد متفاوت از فرد دیگر است و به طور قطعی نمیتوان قبل از مراجعه به بیمارستان هزینه دقیق جراحی را تعیین نمود. لازم به ذکر است هزینههای این جراحی تحت پوشش بیمه قرار دارد و در صورت استفاده فرد از بیمه تکمیلی، سهم پرداختی بیمار کمتر نیز خواهد شد.
سوالات متداول
آیا جراحی آندوسکوپی پروستات با درد همراه است؟
در هنگام جراحی فرد با بیحسی نخاعی، دردی احساس نمیکند و بعد از جراحی نیز درد احتمالی با مسکن قابل کنترل است.
آیا این جراحی موجب کاهش لذت جنسی میشود؟
خیر، جراحی ممکن است موقتاً باعث اختلال نعوظ در فرد شود، ولی به طور کلی تأثیری بر لذت جنسی ندارد.
آیا جراحی آندوسکوپی پروستات موجب عقیم شدن فرد میشود؟
خیر. یکی از عوارض جراحی آندوسکوپی پروستات (TURP) کم شدن خروج مایع منی در هنگام ارگاسم (ارگاسم خشک) به دلیل خروج مایع منی به مثانه است. با این وجود، ارگاسم خشک به معنای عقیم شدن نیست و فرد میتواند با استفاده از روشهای دیگری، فرزندآوری را انجام دهد.
آیا جراحی پروستات باعث اختلال نعوظ میشود؟
در صورت بروز اختلال نعوظ بعد از جراحی، معمولاً بعد از چند ماه این اختلال برطرف میشود و دائمی بودن این عارضه در فرد بسیار نادر است.
این جراحی تحت پوشش بیمه قرار دارد؟
معمولاً هزینه این جراحی تحت پوشش بیمه قرار میگیرد، اما بهتر است با بیمهگذار خود در این مورد صحبت کنید.
عمل TURP باعث بیاختیاری ادرار میشود؟
بعد از این جراحی ممکن است فرد در کنترل جریان ادرار دچار اختلال شود که با انجام برخی تمرینات ورزشی و تقویت عضلات مربوطه این عارضه قابل حل است.
آیا مشاهده خون در ادرار بعد از جراحی طبیعی است؟
بله، بعد از جراحی به مدت یک هفته ممکن است فرد در ادرار خود خون مشاهده کند که طبیعی است و خودبهخود بهبود مییابد.
چطور میتوان خونریزی بعد از جراحی را کنترل کرد؟
با استراحت و مصرف مایعات فراوان خونریزی بعد از جراحی متوقف خواهد شد.
آیا امکان بزرگ شدن مجدد پروستات بعد از جراحی وجود دارد؟
معمولاً نتیجه جراحی TURP دائمی است (منبع)، در نتیجه امکان بزرگ شدن مجدد پروستات و بروز علائم ناشی از آن وجود ندارد.
فرآیند جراحی آندوسکوپی پروستات چقدر طول میکشد؟
فرآیند جراحی معمولاً بین ۶۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد.
دوره نقاهت بعد از جراحی چقدر است؟
بهبود کامل معمولاً ۲ ماه به طول میانجامد. هر چه سن فرد بیشتر باشد، دوره نقاهت برای او طولانیتر خواهد بود.
آیا بعد از جراحی به پرهیز غذایی خاصی نیاز است؟
توصیه میشود از نوشیدن الکل، کافئین و غذاهای تُند خودداری شود.
بعد از جراحی بهتر است چه مواد خوراکی را در رژیم غذایی خود بگنجانیم؟
گوجه فرنگی، تخم کدو، گردو، سیر، چای سبز، حبوبات و غذاهای دریایی حاوی امگا-۳ از بهترین گزینهها برای گنجاندن در رژیم غذایی بعد از جراحی آندوسکوپی پروستات هستند.
آیا در جراحی آندوسکوپی پروستات (TURP) تمام پروستات برداشته میشود؟
خیر، در این جراحی فقط قسمتهایی از پروستات که مجرای ادرار را تنگ کرده است برداشته میشود تا راه برای خروج ادرار باز شود.
بهترین حالت برای خوابیدن بعد از جراحی چگونه است؟
خوابیدن به پشت بهترین حالت خوابیدن پس از جراحی بسته پروستات است.
آیا بعد از جراحی میتوان از پله بالا و پایین رفت؟
بله، ولی بهتر است تعداد دفعات بالا و پایین رفتن از پله در طول روز را محدود کنید.
بهترین ورزش بعد از جراحی چیست؟
پیاده روی، بعد از جراحی بهتر است پیادهروی را در برنامه روزانه خود بگنجانید. البته در روزهای اول مسافتهای بسیار کوتاه را برای پیادهروی انتخاب کنید و به مرور طول و زمان پیادهروی را افزایش دهید.
چند روز بعد از جراحی آندوسکوپی پروستات میتوانم فعالیت شغلی خود را مجدد آغاز کنم؟
توصیه میشود بین ۳ تا ۴ هفته بعد از جراحی از فعالیت شغلی خود دور باشید و به استراحت بپردازید.
جراحی اندوسکوپی پروستات با جراحی لیزری پروستات چه تفاوتی دارد؟
روش انجام جراحی لیزری پروستات با جراحی تفاوت چندانی ندارد و فقط در برداشتن پروستات با یکدیگر تفاوت دارند. در جراحی لیزری از لیزر برای سوزاندن و کاهش حجم پروستات استفاده میشود و در جراحی اندوسکوپی پروستات از یک کاتر لوپ (Cutter Loop) برای تراشیدن پروستات استفاده میشود.
چه تفاوتی بین جراحی اندوسکوپی پروستات و جراحی رزوم وجود دارد؟
جراحی اندوسکوپی پروستات (TURP) با برداشت مستقیم بافت اضافی پروستات انجام میشود و تهاجمیتر است.
جراحی رزوم (Rezum) با بخار آب بافت پروستات را تخریب میکند و کمتهاجمی است.
TURP عوارض بیشتری مانند خونریزی و مشکلات انزال دارد، اما رزوم دوره نقاهت کوتاهتر و عوارض کمتری دارد.
