جراحی سنگ کلیه چه زمانی ضروری است؟ انواع جراحی‌های سنگ شکنی کلیه

جراحی آندوسکوپی سنگ کلیه از طریق پوست یا PCNL (Percutaneous Nephrolithotripsy) یک روش نیمه‌تهاجمی برای خارج کردن سنگ کلیه است که امروزه به عنوان استاندارد طلایی جراحی سنگ کلیه محسوب می‌شود. در این جراحی با ایجاد یک سوراخ کوچک یک سانتی‌متری روی پوست، یک لوله تحت هدایت سونوگرافی وارد پوست می‌شود. سپس یک دوربین درون‌اندامی یا آندوسکوپ از طریق لوله وارد کلیه می‌شود تا با استفاده از آن سنگ‌های کلیه مشاهده شوند. پس از آن با استفاده از نیروی باد یا پنوماتیک، سنگ‌ها در داخل کلیه شکسته شده و به کمک همان لوله از کلیه خارج می‌شوند. در جراحی PCNL معمولاً بیمار روی شکم دراز می‌کشد که این خطر بروز عوارض جراحی را افزایش می‌دهد، اما دکتر وریانی جراحی را به روشی نوین و زمانی که بیمار به پشت روی تخت قرار گرفته است، انجام می‌دهند که این خطر آسیب و بروز عوارض ناشی از جراحی را کاهش می‌دهد.

جراحی PCNL برای خارج کردن سنگ‌های کلیه بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر مناسب است و در مقایسه با جراحی باز سنگ کلیه، درد بسیار کمتری برای بیمار به همراه خواهد داشت. در این روش زمان بستری در بیمارستان کوتاه‌‌تر شده و شخص در مدت کمتری می‌تواند به زندگی عادی و روزمره خود بازگردد. همچنین جراحی PCNL نسبت به سایر جراحی‌های بسته سنگ کلیه مانند RIRS، میزان موفقیت بیشتری برای پاک‌سازی تمام سنگ‌‌ها در یک جلسه جراحی را دارد. خونریزی جزئی و مشاهده خون در ادرار به طور موقت از عوارض جانبی احتمالی این روش جراحی هستند که با مراجعه به یک جراح ماهر می‌توان احتمال دچار شدن به عوارض جراحی را کاهش داد.

جراحی اورتروسکوپی سنگ کلیه از طریق مجاری ادراری (RIRS)

جراحی اورتروسکوپی سنگ کلیه از طریق مجاری ادراری یا RIRS (Retrograde Intrarenal Surgery) یک روش ایمن و با تهاجم پایین برای خارج‌کردن سنگ کلیه است. در این روش جراح با استفاده از اورتروسکوپ انعطاف‌پذیر که یک دوربین به آن متصل است، از طریق مجاری ادراری، مثانه و لوله حالب به کلیه دسترسی پیدا می‌کند و می‌تواند به سنگ کلیه دسترسی پیدا کند. سپس با استفاده از لیزر سنگ را به قطعات کوچک‌تر تجزیه کرده و از طریق همان لوله سنگ‌های تجزیه‌شده را از کلیه و مجاری ادراری خارج می‌کند.

اگرچه این روش نسبت به روش PCNL، نیاز به دوره نقاهت کمتری دارد و احتمال بروز عوارض ناشی از جراحی در این روش کمتر است، نکته مهم‌تر اینکه اگر طول سنگ بیشتر از ۲ سانتی‌متر باشد، ممکن است به چند بار جراحی RIRS برای خارج‌کردن کامل سنگ نیاز باشد، به همین دلیل در سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر این روش جراحی پیشنهاد نمی‌شود. این جراحی فقط برای بیمارانی که به دلیل سوابق پزشکی خاص نمی‌توانند جراحی‌های دیگر را انجام دهند، پیشنهاد می‌شود.

جراحی لاپاروسکوپی سنگ کلیه

جراحی لاپاروسکوپی سنگ کلیه زمانی انجام می‌شود که سنگ‌های بزرگ، متعدد یا مقاوم به سایر روش‌های درمانی مانند سنگ‌شکنی برون‌اندامی (ESWL) یا سنگ‌شکنی از طریق پوست (PCNL) باشند و نتوان آن‌ها را از طریق مسیر ادراری دفع کرد. همچنین در مواردی که سنگ همراه با ناهنجاری‌های ساختاری کلیه باشد یا بیمار درد شدید و عودکننده داشته باشد، این روش می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در این جراحی، پزشک با استفاده از ابزارهای باریک و دوربین مخصوص، از طریق چند سوراخ کوچک در شکم یا پهلو وارد بدن می‌شود و پس از مشاهده مستقیم کلیه و سنگ، آن را خارج می‌کند. لاپاروسکوپی نسبت به جراحی باز، درد و خون‌ریزی کمتری دارد و دوره نقاهت بیمار کوتاه‌تر است، به همین دلیل در موارد مناسب، گزینه‌ای کم‌تهاجمی و مؤثر محسوب می‌شود.

جراحی باز سنگ کلیه

در روش جراحی باز سنگ کلیه که یک روش کاملاً تهاجمی است جراح پس از بیهوشی، با ایجاد برشی نسبتاً بزرگ (حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر) در پهلو، به کلیه دسترسی پیدا می‌کند. سپس با ایجاد برش روی کلیه، سنگ‌ها را خارج می‌کند. این روش امروزه بسیار به‌ندرت و صرفاً برای خارج‌کردن سنگ‌های بسیار بزرگ و نامتقارن که با جراحی PCNL نمی‌توان آن‌ها را خارج کرد، انجام می‌شود.

جراحی باز نسبت به روش‌های دیگر بیشترین مدت زمان بستری (یک هفته تا ۹ روز)، بیشترین دوره نقاهت (تا ۶ هفته) و بیشترین عوارض جانبی احتمالی مانند خونریزی، عفونت و باقی‌ماندن جای زخم را به همراه دارد.

بهترین روش جراحی سنگ کلیه برای من کدام است؟

پزشک جراح با توجه به ابعاد سنگ کلیه، محل قرارگیری سنگ و شرایط بیمار بهترین روش جراحی را برای فرد انتخاب می‌کند. در ادامه به مقایسه ویژگی‌های روش‌های مختلف جراحی سنگ کلیه می‌پردازیم:

هزینه جراحی سنگ کلیه

هزینه جراحی سنگ کلیه با توجه به شهر محل انجام جراحی، روش جراحی، تجربه و مهارت پزشک جراح و همچنین نوع بیمارستان (دولتی یا خصوصی) متفاوت است. به همین دلیل نمی‌توان به طور کلی هزینه این جراحی را پیش‌بینی کرد و این هزینه با توجه به موارد یاد شده برای هر فرد متفاوت است.

از طرفی با وجود اینکه بیمه‌های تکمیلی معمولاً این جراحی را پوشش می‌دهند، اما توصیه می‌شود قبل از انجام هر نوع جراحی سنگ کلیه، از تحت پوشش بیمه بودن جراحی اطمینان حاصل کنید، زیرا تفاوت هزینه پرداخت شده توسط بیمار در صورت تحت پوشش بودن یا نبودن بسیار قابل توجه است.

سوالات متداول

آیا همه سنگ‌های کلیه برای درمان به جراحی نیاز دارند؟

خیر، بسیاری از سنگ‌های کلیه با مصرف مایعات فراوان، خود به خود از بدن دفع می‌شوند و نیازی به درمان و روش‌های جراحی ندارند.

چگونه پس از جراحی از تشکیل سنگ کلیه مجدد جلوگیری کنیم؟

با مصرف آب و مایعات فراوان در طول روز، حفظ وزن مناسب، کم‌کردن مصرف نمک، اجتناب از مصرف الکل، کم‌کردن مصرف نوشیدنی‌های شیرین و کافئین‌دار، مصرف کافی غذاهای حاوی کلسیم و انجام آزمایشات منظم برای اطمینان از عملکرد کلیه می‌توان از بروز مجدد سنگ کلیه جلوگیری کرد.

در صورت عدم جراحی، چه عوارضی برای فرد ایجاد می‌شود؟

در صورت عدم جراحی ممکن است سنگ‌ها در کلیه و حالب انسداد ایجاد کنند، عملکرد عادی کلیه را مختل کنند و باعث ایجاد درد و عفونت شوند.

چه اندازه از سنگ کلیه نیاز به جراحی ندارد؟

سنگ‌های کلیه با قطر کمتر از ۵ میلی‌متر می‌توانند خودبه‌خود از مجاری ادراری دفع شوند ولی سنگ‌های بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.

آیا جراحی‌های سنگ کلیه تحت پوشش بیمه هستند؟

بله، جراحی‌های سنگ کلیه و هزینه بیمارستان تحت پوشش بیمه‌های تکمیلی هستند.

بعد از جراحی کلیه از مصرف چه غذاهایی باید پرهیز کرد؟

بعد از جراحی باید از خوردن برخی سبزیجات مانند اسفناج، میوه‌هایی مانند موز،‌ انبه و انگور، نوشیدنی‌های الکلی یا کافئین‌دار و انواع نوشابه اجتناب کرد.

آیا سنگ کلیه ۷ میلی‌متری به جراحی نیاز دارد؟

خیر. سنگی با این ابعاد را می‌توان بدون جراحی دفع کرد. به طور کلی سنگ‌هایی با اندازه بیشتر از ۱ سانتی‌متر می‌توانند کاندیدای جراحی در نظر گرفته شوند.

وجود خون در ادرار بعد از جراحی سنگ کلیه تا چند روز طبیعی است؟

بعد از جراحی سنگ کلیه تا ۳ هفته احتمال وجود خون در ادرار وجود دارد و جای نگرانی نیست.

روش استاندارد طلایی جراحی سنگ کلیه کدام است؟

روش PCNL به عنوان روش استاندارد طلایی جراحی سنگ کلیه شناخته می‌شود.

بعد از جراحی سنگ کلیه، آیا بلافاصله بعد از ترخیص از بیمارستان می‌توان استحمام کرد؟

برای استحمام بهتر است تا بعد از برداشته شدن سوند صبر کنید.

آیا بعد از جراحی سنگ کلیه ادرار کردن با درد همراه است؟

به طور موقتی بله، ولی بعد از چند روز دیگر شرایط عادی شده و ادرار کردن با درد همراه نیست.

آیا بهتر است بعد از جراحی سنگ کلیه از ماءالشعیر استفاده کرد؟

بهترین نوشیدنی بعد از جراحی سنگ کلیه آب است. روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب می‌تواند آب مورد نیاز بدن را به خوبی تأمین کند.

آیا نوشیدن شیر بعد از جراحی سنگ کلیه ایده خوبی است؟

بله، بهتر است بعد از جراحی سنگ کلیه، کلسیم مورد نیاز بدن به جای استفاده از مکمل‎‌ها، از منابع طبیعی مانند شیر تأمین شود. زیرا مکمل‌های حاوی کلسیم می‌توانند ایجاد کننده سنگ کلیه باشند.

آیا ادرار زیاد بعد از جراحی سنگ کلیه طبیعی است؟

بله، در زمان استفاده از سوند بعد از جراحی فرد بیشتر از حالت عادی ادرار خواهد کرد.

آیا بعد از جراحی سنگ کلیه می‌توانم سیب بخورم؟

بله، سیب سرشار از پتاسیم و فسفر است و بسیار برای کلیه مفید است.

آیا بعد از جراحی سنگ کلیه می‌توانم گوشت یا تخم مرغ بخورم؟

بهتر است بعد از جراحی سنگ کلیه منابع غذایی حیوانی مانند گوشت قرمز، گوشت مرغ و تخم مرغ را محدود کرد.

بهترین راه برای جلوگیری از عفونت بعد از جراحی سنگ کلیه چیست؟

برای جلوگیری از ابتلا به عفونت بعد از جراحی سنگ کلیه، پزشک معمولاً دوره هفت روزه مصرف آنتی‌بیوتیک را به فرد پیشنهاد می‌کند.